Anadolu’nun millileştirilmesi sürecinde üç belirleyici dönüm noktası vardı: 1915, 1922 askeri zaferi ve 1923 mübadele antlaşması. Bu tarihler, Anadolu’yu demografik olarak homojenleştirmiştir. Bu homojenleştirme de İslam’a dayanmıştır. Bu millileştirme süreci belirli bir sosyal sınıf tarafından da desteklendi. Gayr-i Müslimlerintasfiyesi sadece siyasi ve devlet seçkinleri tarafından değil, aynı zamanda Müslüman burjuvazi tarafından
oluşturulan bir toplumsal hareket ve ulusal örgütler tarafından da gerçekleştirildi. Bu nedenle milliyetçiliğin sadece devlet seçkinlerinin siyasi bir projesi olduğunu savunanlar, yalnızca sınıf boyutunu gözden kaçırmışlar veya gizlemişlerdir. Müslüman Milliyetçiliği hem bu toplumsal sınıfın hem de siyasal seçkinlerin ortak siyasal projesiydi. Bir “devlet/seçkinler versus toplum” durumu söz konusu değildi. Mübadele de bu bağlamda Müslüman Milliyetçiliğinin tescil edilmesinden başka bir şey olmadı. Müslüman Milliyetçiliği içindeki millet-i hâkime olarak Türklerin konumu ve 1930’lardan itibaren homojenleşmiş Müslüman nüfusun Müslümanlığının yeniden tanımlanması bu sürecin üzerine gelen bir süreçti.
266